Yaşam

Neden Bazı Hayvanlar Evcilleştirilebilir Bazıları Evcilleştirilemez?

Evcilleştirme, evrimin yapay seçilim özelliğini kullanarak, vahşi hayvanların evcilleştirilmesini yani eve uygun hale getirilmesi olayıdır. Bir türü belli özelliklere göre seçip, yalnızca seçtiğimiz özelliğe sahip olanlar ile çiftleşmesini sağlayıp, diğerleri ile çiftleşmesini engelleyerek evrimsel süreçlerini değiştirme olayıdır. Bu sayede hayvanlar, yırtıcı ve vahşi atalarından ayrılarak, evde yaşayabilen, komut alabilen ve insan yaşamına uyum sağlayabilen davranışlara sahip olabilir.

Evcilleştirme ve Ehlileştirme Farklıdır

Evcilleştirme, yapay seçilim yolu ile evrimsel sürece müdahale edildiği için evrimleşmeye katkıda bulunacaktır. Öyle ki evcilleştirmenin dışında hayvanları ehlileştirme gibi bir durum söz konusu. Ehlileştirmeise evrimsel sürece etki etmeyecektir. Ehlileştirme, hayvanların insanlar ile aynı ortamda yaşayabilmesini sağlayan davranışsal alıştırma olayıdır. Ehlileştirme, evrimsel bir sonuç yoktur onun yerine öğrenme vardır.  Evcilleştirme durumunda hem öğrenme hem de evrim vardır. Örneğin, bir kurdun belirli özelliklerde diğer bir hayvan ile çiftleşmesinin sonucu ortaya çıkan köpek ırkının evcilleştirilmesi gibi. Ehlileştirme durumunda ise, hayvan evcil değildir, fakat insanların bulunduğu ortamda yaşayabilecek ehliyeti vardır. Tavuklar, evrimsel sürece dahil olan, evcilleştirilmiş hayvanlardır fakat insanlar ile aynı evde yaşamazlar, ehil değillerdir. Bir kargayı beslediğiniz için karganın size yanaşması onu evcil olarak adlandırmaz, kargaların ehlileşmesinden dolayı olan bir durumdur.

Hayvanların evrimleşme potansiyeli yüksek olduğu görülmüştür. İnsanlar, evcilleştirme için sınırlarını halen daha bilmemektedir. İnsanlar, neredeyse ehlileştirmeye çalıştığı tüm hayvanları neredeyse tümüyle ehlileştirmiştir. Yapay seçilim mekanizması kullanılarak hayvanları evrimsel süreçte farklılık göstermesinin örnekleri çok fazladır. Fakat bazı hayvanların evcilleşme süreci bazılarına göre daha fazla kolaylık gösterir. Hızlı büyüyen hayvanları evcilleştirmek daha kolay olduğu görülmüştür. Bir hayvan ne kadar hızlı üreme çağına gelirse o hayvanı evcilleştirmek daha kolay olacağı görülmüştür. Yapay seçilim yoluyla bu hayvanlar evrimsel sürece dahil edilir ve insan ömrü içerisinde üreme çağının çabukluğu o hayvanın atlayabileceği nesil sayısını arttıracağından, evrimin etki miktarı da fazla olacaktır. Evcilleştirilecek hayvanların, kendilerine sahip insanlar olmadan yaşamlarını sürdürebilmeleri gerekmektedir. İnsan yaşamının içerisinde kendilerine yiyecek ve içecek bulabilecek hayvanlar olmalıdır. Evcilleştirilen hayvanlar genellikle sürüler halinde evcilleştirildiğinden sosyal hayvanlar evcilleştirilmesi daha kolay olacaktır. Grup psikoloji ile hareket eden hayvanlar evcilleştirme konusunda daha kolay sonuçlar doğuracaktır fakat tekil ve asosyal hayvanların evcilleştirilmesi kolay değildir. Hayvanlarda korku, evcilleştirme sürecine fayda sağlasa da çok fazla korku hayvanlarda strese sebep olacağından üreme etkenleri etkileyecektir ve evcilleştirme süreçlerinin uzamasına sebep olacaktır. Bu sebeple daha cesur hayvanlar evcilleştirmeye daha yatkındır. Öfke ve saldırganlık da korkuyla aynı düzeyde sehir eder. Bir hayvan ne kadar öfkeli ve saldırmaya yönelik ise üreme açısından daha yavaş olacaktır. Öyle ki evcilleştirmeye çalışan araştırmacıya da kendine de zarar verme potansiyeli yüksek olduğundan saldırmaya meyilli hayvanların evcilleştirmesi dolayısıyla zor olacaktır. Öğrenme kapasitesi de evcilleştirmenin bir diğer özelliğidir. Bir hayvan ne kadar kolay öğrenip adapte olabilir ise o hayvanın evcilleştirmesi bir o kadar kolay olacaktır. Sayılan tüm özelliklerin evcilleştirilecek olan hayvanda bulunması gerekmez. Evcilleştirilmesi zor olarak adlandırdığımız özelliklere sahip olsalar dahi evcilleştirilebilen hayvanlar mevcuttur. Hayvanların evcilleştirilmeleri yapay seçilim yoluyla değişiklik ve müdahale edilebilen özelliklerdir. Tarihsel olarak, evcilleştirmede rol alan yapay seçilim yolu doğal seçilim yoluyla bir araya gelerek evrim sürecini oluşturmuştur. Vahşi kediler ve kurtların evrimi de yapay seçilim yolu ve doğal seçilim yolunun birleşmesi ile gerçekleşmiştir. Vahşi kediler ve kurtların yemek bulmak için insanların yaşam alanlarına yaklaşmış olmaları doğal seçilim yolu ve insanların onlar ile etkileşime girip onlardan faydalanabileceğini fark etmeleri sonucu işlerine yarayacakları çiftleştirerek diğerlerini ise kovalayarak gerçekleştirmeleri de yapay seçilim yoludur. İnsanlar kedi ve köpekler haricinde birçok yabani hayvanı evcilleştirerek evrim sürecine dahil etmiştir. Bugün baktığımızda koyunlar, tavuklar, keçiler, sığırlar, ördekler ve diğer birçok yabani hayvanın evcilleştiğini görürüz.

İnsanlar, tarihsel özelliklere bakıldığında her türü evcilleştirmekten kaçınmıştır. Evcilleştirmedeki amaç, ekonomik olarak fayda sağlamalı ve dostluk edebilmeleri, yük taşıyabilmeleri ve diğer insanlık için faydaları olmalıdır. Bazı türlerin evcilleştirmesinden kaçınmalarının sebebi ise, bir insan ömrünün gözlemleyemeyeceği kadar uzun olmasından kaynaklı ve büyük türlerin insanlara zarar vereceğinin düşünülmesidir. İnsan türünün tarihsel geçmişi evcilleştirilen hayvan doğasının incelenmesi ile de takip edilebilir. Canlı türü var olduğu sürece evrim de var olacağından evcilleştirme de her zaman bir olasılık olarak karşımıza çıkacaktır.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Benzer Haberler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

implant
Başa dön tuşu
Kapalı